Krapte op de arbeidsmarkt

Het zal niemand zijn ontgaan: het gaat goed met de Nederlandse economie en werkgelegenheid. Zó goed zelfs, dat het voor werkgevers inmiddels moeilijk is goede krachten te vinden. De arbeidsmarkt is ‘krap’ – krapper nog dan op het vorige hoogtepunt in 2008, net voor de crisis.

Begin 2018 al berichtte het CBS over een sterke groei in het aantal banen en vacatures, en een daling van het aantal werklozen in het vierde kwartaal van 2017. Volgens het UWV ontstonden er in 2018 meer dan 1 miljoen vacatures. Het aantal openstaande vacatures steeg zelfs naar het recordaantal van 227.000. Ter vergelijking: net na het begin van de crisis was dat op een dieptepunt van slechts 91.000 beschikbare functies. Het aantal vacatures ligt al een jaar hoger dan op het hoogtepunt van vóór de crisis. Werkgevers moeten dan ook niet gek opkijken als ze in plaats van 150-200 nu 5-10 reacties ontvangen op een vacature; er zijn simpelweg meer banen te verdelen!

In het eerste kwartaal van 2019 is het aantal beschikbare banen in ons land opnieuw toegenomen: er ontstonden 316 duizend nieuwe vacatures en er werden er 302 duizend vervuld. Een primeur: nooit eerder werden er in een kwartaal zoveel vacatures vervuld of nieuwe vacatures opengesteld.

Een vacature tegenover elke werkloze
Praktisch tegenover elke werkloze staat een vacature, meldde Het Parool op 14 mei dit jaar. Daarbij daalde de werkloosheid volgens het UWV van 395 duizend mensen eind 2017 naar 329 duizend eind 2018. Het aantal WW-uitkeringen nam af met ruim 20 procent: van bijna 330 duizend naar zo’n 263 duizend. De werkloosheid daalde begin dit jaar naar 3,4 procent, waar dat zelfs voor de crisis in 2008 nog 3,6 was.

Vooral in de handel, zakelijke dienstverlening en horeca groeide het aantal openstaande functies het eerste kwartaal van 2019 snel. Met name middelgrote bedrijven, met 10 tot 100 werknemers, kregen er veel vacatures bij. De bedrijfstak met de meeste openstaande vacatures is op dit moment de handel, met 55,6 duizend banen, blijkt uit gegevens van het CBS. Er is bijvoorbeeld erg veel vraag naar vrachtwagenchauffeurs of commercieel medewerkers binnendienst. De sector ‘cultuur, recreatie en overige diensten’ telt 8,2 duizend vacatures.

Zulke recente cijfers over het aantal vacatures uitsluitend in de cultuursector zijn er nog niet. Wij zien wel een toename op onze site: Culturele vacatures publiceerde in de eerste periode van dit jaar 12 procent meer vacatures dan in dezelfde periode in 2018. De oorzaak van deze toename is echter lastig te duiden: het ligt voor de hand dat de florerende economie een rol speelt, maar we zien ook nog steeds ons klantenbestand uitbreiden. Toename van de bekendheid van de site speelt dus ook een rol.

Zoektocht naar goed personeel
De gespannen arbeidsmarkt maakt het voor werkgevers moeilijker geschikt personeel te vinden. Voor werkgevers was in 2018 maar liefst 46 procent van de vacatures moeilijk vervulbaar, meldde het UWV begin dit jaar. Drie van de tien functies werd zelfs vervuld met mensen die niet de juiste opleiding of scholing hadden. Via learning on the job en/of training en scholing werd er voor gezorgd dat een kandidaat de functie toch naar behoren kon uitvoeren.

Werkgevers hebben niet alleen meer vacatures, maar zetten ook meer media in om onder andere de moeilijk vervulbare vacatures te vervullen, stelt het UWV. Bijna 40 procent van de werkgevers heeft hun vacatures extra uitgezet via kanalen als Linkedin, vacaturesites en/of advertenties. Ook gaan werkgevers sneller zelf actief op zoek naar de juiste kandidaten of schakelen ze hun personeel, netwerk of werving- en selectiebureaus in. Een vijfde van de werkgevers geeft aan geen extra inspanningen te leveren om vacatures in te vullen.

Voor werknemers kan de gespannen arbeidsmarkt aanleiding zijn hun geluk in een nieuwe functie te beproeven. Met de toegenomen hoeveelheid verleidelijke vacatures die voorbij komt, lonkt de ‘betere’ baan. Werkgevers doen daarom hun best hun personeel te behouden: volgens het UWV biedt 14 procent tegenwoordig meer opleidingen of cursussen aan, organiseert 14 procent meer bedrijfsuitjes en feestjes en heeft 13 procent de lonen verhoogd. Toch stijgen de cao-lonen niet hard, stelt het CBS. Het aantal vaste banen neemt wel langzaam toe. Eerder kwam de banengroei vooral door flexbanen, waarvan er inmiddels bijna 2 miljoen zijn. Deze trend begint te keren.

Zzp’ers
Ook het feit dat veel mensen als zelfstandige zijn begonnen is een factor in de afgenomen werkloosheid. Het CBS berekende dat er in 2018 bijna 1,1 miljoen mensen waren die (vooral) als zzp’er hun inkomen verdienden: 12,2 procent van alle werkenden. In 2003 was dat nog 8,1 procent. Sinds 2015 vlakt de snelle stijging echter iets af. De toename van het aantal zzp’ers in de sector ‘Cultuur, sport en recreatie’ tussen 2003 en 2017 was 4 procentpunt, waarmee het redelijk in het midden ligt van alle sectoren. De grootste stijger was de bouw(nijverheid), met 13,5 procentpunt. In de handel, de horeca en het openbaar bestuur kwamen er juist nauwelijks zzp’ers bij.

Toekomst
Het UWV verwacht in 2019 1,2 miljoen nieuwe vacatures, met als koplopers de detailhandel (215 duizend), zorg en welzijn (170 duizend) en de horeca (110 duizend). In de sector cultuur, sport en recreatie verwacht het instituut 20 duizend openstaande vacatures.

Er is wel een kentering gaande, rapporteerde Het Financieele Dagblad begin augustus op basis van cijfers van onderzoeksbureau Intelligence Group en data van het CBS. Recruiters zijn minder naarstig op zoek naar kandidaten en er worden minder snel vaste contracten aangeboden. Ook meldt de krant dat er in het tweede kwartaal van dit jaar alweer 61.000 werkzoekenden zijn bijgekomen.

Meer recent meldde het medium bovendien dat de Duitse economie door de slechtlopende industriesector op een krimp aan dreigt te sturen. De Nederlandse economie is gelukkig echter nog goed op stoom. Een eventuele recessie in Duitsland of zelfs in Europa zal ook voor Nederland gevolgen hebben, maar zo ver is het nog niet. Bovendien is de Nederlandse economie de afgelopen jaren steeds meer een diensteneconomie geworden en die is minder gevoelig voor economische voor- of tegenspoed. Men blijft de aangeboden diensten hoe dan ook afnemen, is de gedachte. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld het doen van grote uitgaven voor luxeproducten, zoals auto’s, in een producteconomie.

De Volkskrant zette daarnaast begin augustus negen indicatoren uiteen die zouden kunnen wijzen op een op handen zijnde recessie. Met de nadrukkelijke kanttekening, echter, dat de economie notoir slecht te voorspellen is, zelfs voor doorgewinterde economen. Feit blijft: op dit moment draait onze economie ontzettend goed, is het aantal vacatures groot en bevinden werkzoekenden zich in een relatief luxe positie. We zullen moeten afwachten wat de toekomst brengt.

Tekst: Nienke Piena, Jaconelle Stas, Culturele vacatures
Datum: 29/08/2019