De kerkklokken van de Utrechtse Dom klinken op de achtergrond in het kantoor van Holland Baroque. Wanneer zakelijk directeur Clara van Meyel (31) niet op pad is naar concerten of meetings, zit ze hier: “Gelukkig repeteren we vlakbij kantoor, dus ik kan gemakkelijk even langs fietsen om iedereen van het orkest gedag te zeggen.” We spreken Clara over haar nieuwe functie, de overgang van producent tot zakelijk directeur, leidinggevende zijn op je dertigste en een tegenvallende subsidieuitslag.
Holland Baroque en barokmuziek
Holland Baroque is een barokorkest dat de barokperiode (ca. 1600 tot 1750) als uitgangspunt neemt en deze op een nieuwe manier tot leven brengt, onder andere door samen te werken met hedendaagse solisten en componisten. Het ensemble gebruikt darmsnaren in plaats van metalen snaren en bespeelt een klavecimbel in plaats van een moderne piano. ‘Barok is nu’ is dan ook de slagzin van het orkest. “Het is soms lastig om uit te leggen wat wij precies doen,” vertelt Clara, “maar na het bijwonen van een concert snappen mensen het. Barok staat open voor het publiek van nu en de wereld van nu. Sommige stijlen kunnen heel mooi in elkaar passen, zoals barok met Arabische of Caribische muziek.” De passie waarmee Clara over het orkest spreekt, maakt duidelijk dat ze hier helemaal op haar plek is. “Soms ontstaan er samenwerkingen met solisten waarvan je nooit had kunnen bedenken hoe goed ze zouden uitpakken. Naast de prachtige muziek is het ook een plezier om met deze mensen samen te werken. Iedereen doet zijn best, maar wat niet kan, dat kan niet; dat is een algehele filosofie waar ik volledig achter sta. Er is een vertrouwen op iedereens kunde en inzet.”
“Er is een vertrouwen op iedereens kunde en inzet.”
Van muziekstudie naar productiecarrière
Hoewel Clara al op haar zesde begon met pianoles op de muziekschool in Amstelveen, besloot ze toch dat een muziekcarrière niet haar pad zou zijn. “Klassieke muziek heeft altijd een belangrijke rol in mijn leven gespeeld, maar ik heb al snel geconcludeerd dat ik niet per se op een podium hoef te staan.” Na haar middelbare school wilde ze aanvankelijk – zoals haar vader – geneeskunde gaan studeren, maar ze ontdekte drie maanden voor haar eindexamen de studie Muziekwetenschap. “Ik dacht: geneeskunde is vast interessant, maar dan houd ik te weinig tijd over om piano te blijven spelen. Muziekwetenschap leek the best of both worlds.”
In haar studieperiode merkte Clara al snel dat de neus in boeken niets voor haar was; liever stak ze haar handen uit de mouwen. “Naast mijn studie werkte ik als vrijwillige productieassistent bij het Internationaal Kamermuziekfestival Utrecht, ik vond dat helemaal leuk! Via via kwam ik bij het Grachtenfestival terecht waar ik ook als productievrijwilliger aan de slag ging en ik merkte: dit is eigenlijk wat ik wil.” Ondertussen speelde Clara ook in het studentenorkest in Utrecht, waar ze actief was in de reiscommissie en evenementen organiseerde, en vervulde ze een bestuursjaar bij Hucbald, de studievereniging van Muziekwetenschap. “Eerlijk gezegd gaf ik al deze dingen meer prioriteit dan het studeren. Ik kreeg er ook veel meer inspiratie door, dus besloot ik om niet meer door te gaan in de collegebanken.” Om wel wat studiepunten te halen kwam ze bij een productiestage bij Holland Baroque terecht, nog geen idee hebbende dat ze tien jaar later zakelijk directeur zou zijn. Na haar stage heeft Clara een jaar fulltime als freelance producent gewerkt voor verschillende organisaties in de muzieksector. “Dat jaar was een soort test: heb ik wel genoeg werk of is dit eigenlijk een illusie? Maar dat ging gelukkig goed.” Eind van dat jaar ging de toenmalige producent van Holland Baroque weg en vroegen ze Clara om hem op te volgen. Sindsdien is ze nooit meer weggegaan.
Het verschil tussen producent en zakelijk directeur zijn
De stap van producent naar zakelijk directeur verliep voor Clara vrij geleidelijk. “Ik ben nog steeds dezelfde persoon, ook in mijn contact met anderen. Ik kende alle programmeurs al jaren en kwam altijd bij de concerten. Alleen de inhoud van de gesprekken is veranderd; nu maken we echt samen plannen.” Een verschil dat Clara meteen opmerkte, is dat ze veel vaker aan de telefoon zit – en dat was al niet weinig. Als producent regelde ze ook veel interne zaken via e-mail of WhatsApp, maar nu zijn er meer telefonische overleggen. Ook de communicatie met het orkest is veranderd. “Waar ik eerst berichtte over de planning en logistiek, gaat het nu over de stand van zaken binnen de organisatie.” Het grootste verschil is toch wel het worden van leidinggevende. “Voorheen was ik wel een aanspreekpunt, maar nu ben ik ook degene die richting moet geven. In principe leg je dat samen met de directie [Judith en Tineke Steenbrink] vast, maar de dagelijkse leiding valt onder mij. Dat is iets waar ik nog in aan het groeien ben.” Ook het ontwikkelen van een zakelijke visie is nieuw voor Clara. “Als producent kun je wel inschatten of iets rendabel is en welke kosten erbij komen kijken, maar ambitie ontwikkelen en risico’s durven nemen – dat ben ik nog aan het ontwikkelen.”
“Ik ben nog steeds dezelfde persoon, ook in mijn contact met anderen.”
Naast zich inlezen, en contact leggen met andere zakelijk leiders, volgt Clara een traject bij De Metselarij, voor beginnend zakelijk leiders en creatief producenten. Iedere maand komen ze bij elkaar voor intervisie en informatieve sessies en workshops over onderwerpen die ze als groep hebben vastgesteld, zoals over financiën. In de vijf maanden dat Clara als directeur werkzaam is voor Holland Baroque heeft ze een uitgebreide jaarplanning gemaakt en heeft ze stappen gezet in de administratieve werkwijze. Een typische dag bestaat niet, vertelt Clara. “Het verschilt van dag tot dag, week tot week, maand tot maand en kwartaal tot kwartaal. Elk jaar is er wel een soort cyclus: in bepaalde periodes draait alles om het plannen van het volgende seizoen, in andere periodes gaat het om het verkopen van concerten aan de zalen, en dan weer om het schrijven van jaarverslagen voor de subsidieverstrekkers. Soms zit ik op kantoor, op andere dagen ben ik onderweg voor afspraken, en ’s avonds ben ik ook nog steeds vaak bij concerten.”
Vergeleken met andere BIS-ensembles is Clara vaak een van de jongere zakelijk leiders, terwijl ze in de theaterwereld en bij De Metselarij veel leeftijdsgenoten tegenkomt. “Ik voel me niet jong voor wat ik doe,” zegt ze resoluut. “In mijn omgeving word ik ook niet als een broekie behandeld. Het is nou eenmaal zo gelopen. Ik heb nooit een vastomlijnd plan gehad van ‘op mijn 30e wil ik dit bereiken, en op mijn 40e dat’. Ik heb me hier altijd op mijn plek gevoeld en er veel tijd en energie in gestoken. Over tien jaar verwacht ik wel dat mijn netwerk aanzienlijk is gegroeid; dat gebeurt vanzelf als je zoveel verschillende mensen ontmoet in je werk.”
“Ik heb nooit een vastomlijnd plan gehad van ‘op mijn 30e wil ik dit bereiken, en op mijn 40e dat’.”
Orkesten en jong publiek
Hoewel er in de klassieke muziekscene steeds vaker een roep klinkt om de volgende generatie aan te spreken, ziet Clara dat genuanceerder. “Klassieke muziek is al heel lang voor een bepaalde generatie weggelegd. Wanneer je jong bent, kun je als student vaak met korting naar concerten, maar zodra je ouder wordt en bijvoorbeeld een jong gezin hebt, verandert dat. Dat heeft niet alleen te maken met interesse en aanbod, maar ook met dat mensen moe zijn op vrijdagavond.” Voor Clara draait het daarom minder om de leeftijd van het publiek en meer om inclusiviteit. “We willen dat iedereen zich welkom voelt, ongeacht leeftijd.”
Holland Baroque waardeert hun trouwe, oudere publiek enorm. Deze groep steunt het orkest al jaren en geeft vaak per e-mail positieve feedback na concerten. “Daarom richten we ons niet uitsluitend op het aantrekken van jongere mensen,” zegt Clara. In plaats daarvan kiest Holland Baroque voor een bredere aanpak. Door samenwerkingen aan te gaan met artiesten buiten de klassieke muziekscene, zoals in december met artiest Daniël Lohues, probeert het orkest verschillende publieksgroepen samen te brengen. “Het gaat ons niet alleen om het trekken van een jonger publiek, maar om het vermengen van verschillende groepen,” legt Clara uit. Daarbij is het taalgebruik van Holland Baroque belangrijk; ze zorgen ervoor dat hun communicatie voor iedereen toegankelijk is, zodat elk publiek zich welkom voelt bij hun concerten.
“Het gaat ons niet alleen om het trekken van een jonger publiek, maar om het vermengen van verschillende groepen.”
Europapa voor de klas
Clara benadrukt dat het bereiken van jonger publiek niet begint in de concertzaal, maar veel eerder, bijvoorbeeld op school. “Je kunt niet van alle twintigers die nooit eerder een concert hebben bezocht, verwachten dat ze ineens enthousiast worden. Dat vraagt om een bredere aanpak, waarbij je al op jonge leeftijd de basis legt.” Om kinderen al vroeg in aanraking te laten komen met klassieke muziek, organiseert Holland Baroque schoolconcerten. “Je staat dan gewoon in een gymzaal, bouwt alles ‘s ochtends op en vervolgens komen er twee klassen binnen. Wat er dan gebeurt, is ongelooflijk. Sommige kinderen hebben nog nooit een orkest gezien, en ineens is er ruimte voor allerlei vragen. Laatst stak een jongetje zijn hand op en in plaats van iets te vragen, zei hij: ‘Ik wil even een compliment geven dat jullie zo mooi zingen.’ Dat is zo ontwapenend. Kinderen hebben geen vooroordelen, ze denken niet dat klassieke muziek saai of niet cool is. We spelen ook Europapa en dan gaan die kinderen helemaal los met meezingen. Dat zijn zulke mooie en belangrijke dingen om te doen.”
“Je kunt niet van alle twintigers die nooit eerder een concert hebben bezocht, verwachten dat ze ineens enthousiast worden. Dat vraagt om een bredere aanpak, waarbij je al op jonge leeftijd de basis legt.”
Daarnaast organiseert Holland Baroque samen met JINC bliksemstages, waarbij leerlingen een paar uur op kantoor doorbrengen. Ze krijgen uitleg over hoe een orkest werkt en mogen daarna een repetitie bijwonen. “Het is geweldig om kinderen te laten zien hoe het achter de schermen werkt. We hopen dat ze daarna thuiskomen en tegen hun ouders zeggen: ‘Pap, mam, kunnen we ook eens naar een concert gaan?”
Geen subsidie
Dit interview vond plaats voordat de subsidieuitslagen voor de periode 2025-2028 bekend waren. Begin juli werd duidelijk dat Holland Baroque per 1 januari 2025 niet langer deel uitmaakt van de BIS en geen meerjarige subsidie ontvangt van het Fonds Podiumkunsten. Hoewel het orkest positief werd beoordeeld, was er onvoldoende budget beschikbaar om de subsidie toe te kennen. Dit zet de toekomst van Holland Baroque onder druk. In een vervolggesprek met Clara bespraken we deze nieuwe situatie.
In plaats van nieuwe plannen te ontwikkelen voor de toekomst van Holland Baroque, bevindt zakelijk directeur Clara zich momenteel in een heel ander traject: het garanderen van de bestaanszekerheid van het ensemble. De recente subsidieuitslag kwam als een grote schok. “Er was gewoon geen aanleiding om aan te nemen dat dit de uitkomst zou zijn,” zegt Clara. “Holland Baroque ontvangt al 16 jaar subsidie van de overheid, en vier jaar geleden klonk het advies om ons toe te laten treden tot de culturele basisinfrastructuur (BIS), waarbij je als onmisbaar wordt beschouwd binnen het Nederlandse culturele veld. Dat we nu, vier jaar later, mogelijk de deuren moeten sluiten, voelt onwerkelijk.”
Bij Fonds Podiumkunsten zit Holland Baroque een half punt onder de zogenaamde zaaglijn, samen met Holland Opera, Orkater en de Warme Winkel. “We hebben wel een toekenning gekregen van de gemeente Utrecht voor de periode 2025-2028, waar we erg blij mee zijn, maar dat is een aanzienlijk lager bedrag.” Ondanks drie positieve beoordelingen dreigt op dit moment dus opheffing voor Holland Baroque. In de BIS is er geadviseerd om een ander ensemble toe te laten dat een ander genre vertegenwoordigt; dat gaat nu ten koste van Holland Baroque. “En nu we bij het Fonds Podiumkunsten nét onder de zaaglijn zitten, is er ook geen afstemming hoe je dat op moet vangen, terwijl het enorme gevolgen heeft voor je organisatie.”
“Het kan toch niet de bedoeling zijn van de BIS – die een stabiliteit belooft – dat je daar na één periode al uit kan vallen, zonder enige formele waarschuwing, en dan ook niet wordt opgevangen door het Fonds Podiumkunsten?”
Momenteel loopt er een bezwaarprocedure bij het Fonds Podiumkunsten, waarvan de hoorzitting op 28 november plaatsvindt. “Het is nog maar de vraag wat daarvan de uitslag is, maar eigenlijk kunnen we zo lang niet wachten,” legt Clara uit. “De uitspraak is misschien pas volgend kalenderjaar; dat is voor ons te laat om op te acteren. We moeten nu al beslissingen nemen over onze programmering, in de eerste plaatst voor onze musici. Voor het seizoen 2025-2026 moeten we ons afvragen of we de juiste programma’s aanbieden of dat we voor zekerheid moeten gaan en iets moeten veranderen. Zijn de zalen dan nog beschikbaar, en de solisten? Als je geen zekerheid kunt bieden zullen de musici zich logischerwijs gaan oriënteren op andere mogelijkheden. Gelukkig is er nog geen leegloop, mede omdat we dit seizoen nog spelen, maar voor daarna is het moeilijk te voorspellen.”
Ondertussen probeert Clara de situatie aan te kaarten bij verschillende kamerleden en cultuurwoordvoerders. “We willen aangeven dat er toch een ongeluk is gebeurd. Het kan toch niet de bedoeling zijn van de BIS – die een stabiliteit belooft – dat je daar na één periode al uit kan vallen, zonder enige formele waarschuwing, en dan ook niet wordt opgevangen door het Fonds Podiumkunsten? De monitoring van de Raad voor Cultuur is afgelopen jaren altijd positief geweest.” De zakelijk leider heeft veel vragen over het subsidiesysteem. “Het is een desinvestering van het Rijk, als je jarenlang helpt om een ensemble op te bouwen en het vervolgens van twee kanten laat vallen. Wij zijn nu op een positie waar je niet zomaar komt; voor een nieuw ensemble duurt dat jaren. De kennis en expertise die verloren gaan, zijn onvervangbaar. Het voelt eigenlijk gewoon alsof ons ensemble wordt weggesnoeid.”
Gelukkig kan het orkest rekenen op de steun van vrienden en donateurs. “Niet iedereen kan ons financieel helpen, maar we hebben al zoveel hulp aangeboden gekregen, van extra handjes bij de concerten tot hulp met het organiseren of schrijven. Op dit moment proberen we alles dicht bij onszelf te houden, maar misschien zullen we daar in de toekomst wel op moeten terugvallen.”
Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen van Holland Baroque via hun website en social media.
In de rubriek Follow Up geven we gezicht en vervolg aan vacatures waarvoor via onze site is geworven. Heb jij ook een nieuwe baan gevonden via Culturele vacatures en vind je het leuk om mee te doen? Mail naar follow-up@culturele-vacatures.nl!