Muziek zit Ilonka van den Bercken (49) in het bloed. Al op jonge leeftijd leerde ze cello spelen, en na het afronden van haar opleiding aan het conservatorium werkte ze als cellist bij verschillende ensembles en orkesten. “De muziekwereld was mijn natuurlijke habitat,” vertelt Ilonka, “maar ik ben ook altijd geïnteresseerd geweest in theater. Ik grap wel eens dat ik misschien op het verkeerde podium ben geboren, omdat ik een theaterpodium in zekere zin altijd spannender heb gevonden dan een concertpodium. Vanuit de muziek kom je dan al gauw bij muziektheater en opera terecht, en ik heb ook zelf twee muziektheaterproducties opgezet. Misschien was dat vast een soort bruggetje naar mijn huidige werkplek.” Deze werkplek is MATZER Theaterproducties in ‘s-Hertogenbosch, waar Ilonka sinds april van dit jaar directeur-bestuurder is.
Voordat het tijd was om dat bruggetje daadwerkelijk over te steken, heeft Ilonka veel waardevolle ervaring opgedaan in de klassieke muzieksector – niet alleen als uitvoerend musicus, maar ook als business developer en zakelijk leider. Tijdens de tournees die ze deed als uitvoerend muzikant werd de interesse geboren in de zakelijke kant van het soort evenementen waaraan ze deelnam. “Ik vond het leuk om rond te kijken, om meer te weten te komen over waar we zaten en over het netwerk dat er ontstond. Ik ben altijd breed geïnteresseerd geweest en vroeg me toen ook al af of uitvoerend muzikant zijn wel echt was wat ik als eindstation wilde.”
Lakmoesproef
Toen zich in 2008 de kans voordeed om aan de slag te gaan als programmeur bij het Grachtenfestival in Amsterdam, besloot Ilonka die dan ook aan te nemen. “Dat heb ik als een lakmoesproef gezien, om te kijken of ik het leuk vond om voor anderen te organiseren en of ik niet gefrustreerd zou zijn als ik zelf niet ging spelen. Dat bleek helemaal niet het geval te zijn. Ik heb dat met heel veel plezier een aantal jaar gedaan.”
Ik grap wel eens dat ik misschien op het verkeerde podium ben geboren.
In 2014 begon Ilonka samen met een compagnon Green Room Creatives: een bedrijf om andere musici in de klassieke muzieksector te helpen zich te positioneren en te profileren. Uiteindelijk is ze van daaruit directeur, en daarmee ook programmeur, van de Noorderkerkconcerten geworden. “Ik had al eerder in de muziektheaterproducties zakelijk inzicht opgedaan, onder andere bij het voormalig Kameroperahuis in Zwolle. Dat waren mijn eerste schreden in de fondsenwerving. Bij Noorderkerkconcerten heb ik dat verder ontwikkeld. Toen kwam daar later nog Kamermuziek Amsterdam bij: een gerenommeerd gezelschap waar ik ook als student musicus al enorm tegenop keek. Toen het eenmaal op mijn pad kwam was het door omstandigheden wel enigszins gedecimeerd en moest er een soort laatste doorstart komen. Dat heb ik toen zo’n vier, vijf jaar op me genomen en verschillende multidisciplinaire kamermuziekproducties opgezet.”
Opbouwen vanuit het niets
“De rode draad in mijn loopbaan tot dan toe was eigenlijk het opbouwen vanuit het niets. Ook Noorderkerkconcerten, hoewel het een succesvolle concertreeks was, zat op een keerpunt, waarbij het niet meer evident was dat ze zomaar volle zalen zouden trekken en genoeg geld binnen zouden halen. Achteraf gezien was dat natuurlijk tekenend voor die tijd. Destijds was het ploeteren, maar ik heb er ook erg veel van geleerd. Omdat het kleine organisaties waren moest ik alles zelf doen, van zakelijke leiding tot artistiek.
“Ook talentontwikkeling was bij het Grachtenfestival al een aanwezige rode draad. Met name het faciliteren, ontwikkelen en mogelijk maken voor mid-career muzikanten: mensen die net klaar zijn met het conservatorium, veelbelovend maar toch net jong talent af. Daar wilde ik ook een soort ondersteuning voor bieden.”
Ik zeg altijd een beetje aarzelend ‘zakelijk leider’, want dat is een term waar ik zelf nog niet helemaal vrede mee had.
Holistisch leidinggeven
In 2021 werd Ilonka gevraagd om zakelijk leider van Stiftfestival in Twente te worden. “Ik zeg altijd een beetje aarzelend ‘zakelijk leider’, want dat is een term waar ik zelf nog niet helemaal vrede mee had. Omdat ik zo allround ben en ook heel erg aan ga op artistieke concepten vond ik dat lastig, heel beperkend. Wat ik ook bij het Grachtenfestival al gemerkt had is dat ik het leuk vind om mensen en projecten samen te brengen. Daar komt natuurlijk een zakelijk deel bij kijken, maar dat gaat voor mij ook gepaard met de betrokkenheid met het artistieke gedeelte. Het is overigens helemaal niet zo dat ik dat zelf wil bepalen, dat is echt een kwaliteit van een artistiek leider. Als zakelijk leider hang je daar meer boven, maar ik kan daarmee wel heel goed in gesprek, omdat ik zelf ook op het podium heb gestaan. Dat heb ik ook altijd als heel waardevol ervaren. Er zijn zakelijk leiders die alleen de cijfers doen en verder niets van doen willen hebben met het artistieke gedeelte, maar voor mij zijn het zakelijke en artistieke samen echt een holistisch geheel. Uit het artistieke deel haalde ik als zakelijk leider de noodzaak om dat artistieke deel mogelijk te maken. Ook het feit dat ik commissielid ben geweest bij onder meer het Fonds Podiumkunsten en bij gemeentes heeft erg geholpen om dat palet compleet te krijgen. Ik heb aan elke kant van de tafel gezeten.”
Naast haar werkzaamheden bij Stift was Ilonka ook bijna twee jaar lang zakelijk leider van Orkest De Ereprijs in Apeldoorn. “Stift was eigenlijk voor twee dagen in de week, maar in de praktijk was ik er toch het grootste deel van de week mee bezig. Op een gegeven moment wilde ik het gedisciplineerder gaan aanpakken door er nog iets van twee dagen in de week bij te nemen, en dat werd De Ereprijs. Ook daar werd ik in 2023 zakelijk leider. Toen had ik ook een iets groter budget, dus dat was het moment waarop ik besloot me als zakelijk leider te gaan versterken en gecalculeerder een bepaald pad uit te stippelen.”
Er zijn zakelijk leiders die alleen de cijfers doen en verder niets van doen willen hebben met het artistieke gedeelte, maar voor mij zijn het zakelijke en artistieke samen echt een holistisch geheel.
Kapitein op twee schepen
“Dat was een hele intensieve maar ook leerzame periode. Ik was voor meerdere organisaties met de grote vierjaarsubsidieaanvragen bezig, en het was ook nog eens in de tijd waarin de hele omwenteling qua freelance en loondienst gaande was. Ik was feitelijk kapitein op twee schepen. Ik voelde me alsof ik telkens met een sloepje heen en weer ging en het schip weer op moest klimmen om de stand van zaken opnieuw te bekijken. Dan merk je echt hoeveel aandacht een organisatie eigenlijk nodig heeft. Dat is ook wel de tragiek van de sector op dit moment, natuurlijk. Er is gewoon niet meer budget dan voor die twee dagen per week, maar tegelijkertijd is er maar een handjevol organisaties waarbinnen je het daarmee echt zou redden. Het is zwaar om zoveel ballen in de lucht te hebben, en ik merkte toen dat ik er echt behoefte aan had om me, juist vanuit die veelheid van dingen, te gaan focussen en alles binnen één organisatie te gaan doen.” Zodoende nam Ilonka afscheid van De Ereprijs, in de hoop meer te kunnen gaan doen bij Stiftfestival. Toen dit in de praktijk helaas niet mogelijk bleek, nam Ilonka afgelopen september het moeilijke besluit om te stoppen bij Stift en tijd te nemen om verder te kijken naar wat haar volgende stap zou worden.
Ook bij een kleine organisatie werk je op het scherpst van de snede en met de heetste kolen onder je voeten.
De volgende stap
Dat was waar Culturele vacatures om de hoek kwam kijken. “Maandenlang heb ik de site uitgeplozen, maar omdat mijn zoekprofiel voor mezelf steeds duidelijker werd en ik steeds gerichter ging kijken, viel er ook heel veel af. Er waren veel vacatures met een kleine omvang en ik wilde toch graag fulltime gaan werken. Daarbij liep ik er al snel tegenaan dat ik weliswaar ontzettend hard had gewerkt, maar bij relatief kleine organisaties. De stap naar een grotere organisatie bleef daarom lastig. Het was op papier een te grote kloof. Dat laat wel zien dat het misschien nog te veel onbekend is hoeveel je óók bij een kleinere organisatie doet. Ook daar werk je op het scherpst van de snede en met de heetste kolen onder je voeten, en moet je bovendien elke euro zeshonderd keer omdraaien. Het was interessant om uit te vogelen hoe ik dat ging beslechten, want ik wilde wel graag naar een grotere organisatie.
“Grappig genoeg werd ik uiteindelijk voor deze specifieke directeursfunctie bij MATZER via een oud-collega getipt. Hoewel het theater was in plaats van muziek, was het qua functie precies wat ik zocht, en toen ging het proces ineens heel soepel.” Bij MATZER is Ilonka inmiddels aangesteld als directeur-bestuurder voor 0,8 fte, wat betekent dat ze daarnaast ook een MBA aan de VU kan gaan doen. “Leading with Purpose, echt gericht op het ontwikkelen van leiderschap in de non-profit sector,” legt Ilonka uit. “Ik ben immers op een punt in mijn leven waar ik al veel gedaan heb maar toch ook nog veel te gaan heb, en wat ik ga leren nog kan gaan inzetten. Veel wielen die ik al heb uitgevonden zullen tijdens die opleiding ongetwijfeld bevestigd worden, maar er is toch een soort academische honger die toch nog gestild moet worden. Ik ben benieuwd welke nieuwe inzichten het gaat brengen en heb er ongelofelijk veel zin in.”
Opnieuw verkering krijgen
Wel bekent Ilonka dat het spannend was om nu eens naar een organisatie te gaan waar heel veel al wél was en draaide, in plaats van een plek waar ze nog veel moest gaan opbouwen. “Tot nu toe is deze nieuwe plek echt een warm bad,” vertelt ze, “met hele aardige mensen en ook nog eens op een fantastische locatie. Daarnaast heb ik geluk dat we net die vierjarenaanvraagperiode gehad hebben. Matzer is gezegend met het feit dat we alles hebben gekregen, zowel provincie, stad als landelijk. Bovendien zijn er nu eventjes geen voorstellingen, én ik volg iemand die met pensioen gaat, dus al met al is het een hele rustige en fijne overdrachtsperiode. Tot de zomer kan ik me echt richten op het oriënteren op de interne situatie, kijken wat we allemaal hebben, het me allemaal eigen maken en met iedereen kennismaken. Martine Manten is als artistiek leider aangetrokken toen de oprichtster na 20 jaar met pensioen ging. Ikzelf volg Agnes Boldwiender op, die sinds 2020 directeur was. Martine en ik zijn nu nog aan het onderzoeken hoe we ons tot elkaar verhouden, want je moet toch weer een beetje opnieuw verkering krijgen. We vinden het allebei leuk om dat te gaan ontdekken, wier kracht waar zit, en hoe we elkaar kunnen versterken.”
| SOLLICITATIETIP “Een sollicitatieprocedure is natuurlijk altijd intens. Het is nooit twee vingers in de neus, want er is altijd weer een nieuwe ambitie en nieuwe concurrentie, en daar zul je ook nooit grip op hebben. Je legt iedere keer weer veel in van jezelf. Dan ga je vaak heel stoer doen, alsof het je niets uitmaakt, maar je begint toch te hopen. Ons eigen ego zit ons vaak in de weg, omdat we ons gauw identificeren met wat er gebeurt. Als we een baan niet krijgen, voelen we ons enorm afgewezen of een mislukkeling. Dat zijn gevoelens die niet per se realistisch zijn, maar die je als mens dan wel ervaart. In mijn meest recente zoektocht naar een nieuwe baan heb ik mezelf echt toegestaan om afwijzingen te incasseren, en ook eerlijk te zijn en te erkennen wanneer het inderdaad geen match was. Je kan het wel graag willen, jezelf ergens zien zitten op een abstracte, ideale plek, maar je moet ook realistisch zijn. Ik zag wel dat er andere mensen met andere ervaring waren die een betere match waren voor sommige functies waarop ik het afgelopen jaar solliciteerde. “Bij mijn gesprek bij Matzer had ik voor het eerst meer vragen voor de organisatie dan zij voor mij hadden. Ik wilde echt weten hoe zíj het doen, en zat mezelf niet alleen maar te verkopen, dus dat was mijns inziens een teken dat er een match was.” Hoewel dat misschien niet direct iets is waar we zelf veel invloed op kunnen uitoefenen, erkent Ilonka wel dat het stellen van goede en gerichte interessevragen in een sollicitatiegesprek heel belangrijk is. “Dat is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan, maar het is wel iets waar je op kunt oefenen. Als je functie-eisen ziet zoals ‘teamwerker’ of ‘goed hoofd- en bijzaken kunnen onderscheiden’, dan moet je gaan nadenken of je daar voorbeelden van hebt. Het is een deel aanvoelen, een deel sturen, en een deel je laten leiden.” |
In de rubriek Follow Up geven we gezicht en vervolg aan vacatures waarvoor via onze site is geworven. Heb jij ook een nieuwe baan gevonden via Culturele vacatures en vind je het leuk om mee te doen? Mail naar follow-up@culturele-vacatures.nl!