Cultureel Groen: Het Klimaatmuseum

Foto: Susan van Ewijk

Headlines, social media, gesprekken op straat. Ze worden gedomineerd door corona. Logisch natuurlijk, maar er speelt nog steeds veel meer. Ook het klimaatvraagstuk verdient te allen tijde onze volle aandacht. “Corona is niet per se goed voor het klimaat, het is allemaal tijdelijk”, zegt Laura van Rutten, oprichter van Het Klimaatmuseum. “Maar ik hoop dat het een verandering in gang zet.”

We schrijven zondag 20 oktober 2019. Een drukte van jewelste op Utrecht Centraal. Studenten, dagjesmensen en Domstedelingen pur sang krioelen door elkaar, checken in en uit, halen een broodje of sprinten naar een perron. Te midden van die mierenhoop lees ik in het voorbijgaan op de gevel van een glazen gebouw vluchtig de titel ‘Het Klimaatmuseum’. Ik heb haast – ik ‘moet’ mijn trein halen – dus besluit een ander moment te gaan. Drie weken later sta ik weer op Utrecht Centraal, maar van Het Klimaatmuseum is niks meer te bekennen.

Dat was voor ons een teken dat er echt potentie in het museum zit

Utrecht Centraal
Van 15 oktober tot en met 2 november 2019 vond de allereerste tentoonstelling plaats van Het Klimaatmuseum. Op Utrecht Centraal dus. “Ik kijk er met heel veel plezier op terug”, zegt oprichter Laura van Rutten. “We hadden ons geen betere kick off kunnen wensen! Er werkten zeven kunstenaars mee aan het museum en een spoken word artist gaf performances. Voor ons een teken dat er echt potentie in het museum zit.”

Het Klimaatmuseum is een pop-up museum dat samen met kunstenaars en het publiek een cultureel-artistiek antwoord biedt op de klimaatcrisis. Laura begon ermee in 2018, toen de stichting officieel vorm kreeg. Destijds werkte ze nog fulltime voor Milieudefensie als communicatiemedewerker. Laura: “Na een positieve pilot heb ik Milieudefensie gevraagd of een parttime overeenkomst ook mogelijk was.” Tegenwoordig werkt ze drie dagen voor Milieudefensie. Haar overige tijd besteedt ze aan Het Klimaatmuseum.

Het klimaatvraagstuk wordt pas echt urgent voor mensen als het invoelbaar is

“De missie van het museum gaat me aan het hart”, vervolgt Laura. “Het klimaatvraagstuk wordt pas echt urgent voor mensen als het invoelbaar is. Cultuur is hiervoor ontzettend belangrijk.” Toch zegt ze expliciet dat het niet gaat om activisme in gebruikelijke zin, zoals bijvoorbeeld bij haar vorige werkgever Greenpeace wel het geval was. “Het Klimaatmuseum heeft minder politieke lading, het is vooral artistiek. Het gaat ons om het invoelbaar maken van de problematiek en het verruimen van de verbeelding.” Dat is een bewuste keuze, aldus Laura. In het Nederlandse activistische landschap bestaan immers al een aantal groepen die zich bezighouden met klimaat. Denk aan Greenpeace, Milieudefensie of Extinction Rebellion. “Juist de culturele insteek ontbreekt nog vaak, terwijl dat nou juist zo belangrijk is.”

Pampus
Na de succesvolle kick off op Utrecht Centraal zet Het Klimaatmuseum nu de volgende stap. Laura: “In de pop-up in Utrecht toonden we bestaand werk. Met ons nieuwe project ‘Het Klimaatmuseum gaat voor Pampus’ maken we juist nieuw werk.” Het nieuwe project is een samenwerking tussen het museum en Forteiland Pampus, gelegen in het IJmeer. Middels een open call konden beeldend kunstenaars hun plan indienen voor nieuw werk over het klimaat. Uit de 42 inzendingen werden uiteindelijk drie kunstenaars gekozen, die in de maand juli op het eiland aan de slag gaan met hun project.

We vergoeden alleen materialen die duurzaam zijn

“De ervaring van ‘Het Klimaatmuseum gaat voor Pampus’ begint al bij de tocht met de veerboot”, zegt Laura. “En dat maakt Pampus als locatie ook superinteressant. Want het is relatief afgesloten van de buitenwereld, waar zelfvoorziening dus erg belangrijk is. Een soort miniwereld.” Bij het uitzoeken van locaties voor het pop-up museum kijkt Laura naar plekken die laagdrempelig zijn voor een divers publiek. “Maar het verhaal van een locatie is ook belangrijk. Pampus past heel goed bij ons, maar ik kan me ook voorstellen dat we in de toekomst meer schurende locaties betrekken, zoals een oude gashouder.”

Uiteraard probeert Het Klimaatmuseum haar pop-ups zo veel mogelijk klimaatneutraal te maken. Dat doen ze op verschillende manieren. Denk aan het voedselaanbod aan de kunstenaars en elektrisch en zo efficiënt mogelijk transport. “En omdat we nu nieuw werk gaan maken, vergoeden we alleen materialen die duurzaam zijn.”

Corona is niet per se goed voor het klimaat

Corona
Tot slot ontkomen we er niet aan om het ook even over corona te hebben. Laura ziet de toekomst van Het Klimaatmuseum positief tegemoet. “Met de aangekondigde versoepelingen voor musea ben ik optimistisch dat we door kunnen gaan. Alleen de financiering is nu nog een uitdaging.” Ze denkt niet dat de huidige situatie veel verandert aan de thematiek van het museum. “Wij zijn en blijven een museum over klimaat en corona is helaas niet per se goed voor het klimaat. De positieve effecten van deze periode zijn allemaal tijdelijk. Structureel duurzaam beleid is nodig. Ik hoop vooral dat corona een verandering in gang zet. Deze situatie doet iets met onze blik op de wereld. We zien dat er een aantal dingen anders kunnen. We leven in een moment van reflectie, waardoor we onszelf gaan afvragen in wat voor wereld we eigenlijk willen leven. Die verbeelding kan ons en kunstenaars inspireren, om ons toekomstbeeld te schetsen.”

Het Klimaatmuseum zoekt nog vrijwilligers. Interesse? Kijk dan op hun website.

Tekst: Thijs van Beusekom, Culturele vacatures
Datum: 22/05/2020